بسمه تعالی

 

روابط انسانی در سازمانهای آموزشی

                                                                                                 سید قربان حسینی

مقدمه :

فقدان آگاهی از مهارت برقراری ارتباط باعث می شود که انسانها در موقعیت های مختلف زندگیشان با مشکلات عدیدی ای مواجه شوند چنانکه عدهای از صاحب نظران معتقدند تمامی مشکلات جهانی ناشی از ناتوانی انسان ها در برقراری ارتباط با یک دیگر است . ارتباطات حلقه ای حیاتی در زنجیره فعالیت های سازمانی و روابط انسانی است ،درجه هماهنگی توانایی  بهره وری  از توانمندی ها و تخصّص اعضاء تا حدود زیادی متاخر از کیفیت فرایند ارتباطات  است . ارتباطات انتقال دهنده احساسات  ،  حقایق ، ایده ها ، اطلاعات و ارزشهاست . امروز جهانی که ما در آن زندگی می کنیم را جهان ارتباطات نهاده اند . و در این جهان ، زندگی ما کاملاً   از سازمان های مختلف متأثر است و سازمان ها بویژه بدون ارطباطات انسانی نمی توانند به فعالیتها شان  تداوم ببخشند بطوریکه می توان گفت بدون ارتباطات سازمان نمی توان وجود داشته باشد . پدیده ارتباطات در فعالیت های آموزشی  و پرورشی از اهمیت ویژهای برخوردار است چرا که کلاس درس محل ارتباط فکری بین  دو قطب  اصلی معلم (مربی ، مدیر و . . . ) و فراگیران می باشد و این مهم مستلزم  برقراری رابطهی انسانی مبنی بر تفاهم و هماهنگی بین فعالیت های تربیتی مربی ، معلم و یا مدیر و فعالیت ها ی یادگیری فراگیران خواهد بود و این امر بویژه در راستای تحقق امر تربیت با محور قرار گرفتن  فراگیر و اداره سازمانهای آموزشی مبتنی بر سیاست مدرسه و آموزشگاه محوری اهمیتی  دو چندان می یابد .

جزوه حاضر با توجه به اهمیت معقوله ارتباطات و نقش آن در روابط انسانی از دو فصل ارتباطات و روابط انسانی در سازمانهای آموزشی تشکیل شده است . ضمن عرض پوزش به واسطه وجود نواقص  احتمالی( که محدودیت زمانی در تهیه جزوه در میزان نواقصی بی تأثیر  نبوده است )  امیداست که برای عزیزان مفید باشد .

فصل اول

ارتباطات 

الف : تعریف و تعیین مفهوم ارتباط :صاحب نظران بر اساس دیدگاه هها و تخصصها یشان تعاریف مختلفی را برای ارتباطات پیشنهاد کرده اند مثلا ً هربرت سیمون که مطعالعات و تحقیقاتش بیشتر در مورد فرایند تصمیم گیری است . ارتباط را جریانی که تصمیمات اتخاذ شده را از یک عضو به عضو دیگر انتقال می دهد تعریف کرده است . کلی kelly. H ارتباطات را فرایندی می داند که به واسطه آن نیاز فرد برای تماس با دیگران ارضا می شود . بطور کلی پایه گذاران دیدگاه های جدید و روش ها و فنون ارتباطی معتقداند که کلمه ارتباط COMunication از لغات communicare به معنای عمومی کردن یا به عبارتی در معرض عموم قرار دادن اخذ شده است این بدان معنی است که مفهوم از درون فردی برخواسته است و به میان دیگران انتقال یافته است پس در اصل اعتقاد بر آن است که ارتباطات ،برخی از مفاهیم و تفکرات و معانی و یا به عبارتی دیگر پیامها (  messages) را به دیگران یا میان عموم گسترش می دهد چنان که اشاره شد تعاریف ارائه شده از ارتباطهر یک با توجه به کاربرد آن در زمینه خاص مطرح شده است .با توجه  به تاکیدی که در مبحث  حاظر بر ارتباط در آموزش و پرورش می شود . تعریف ارایه شده ذیل مبین ارتباط با تاکید کاربرد آموزشی است. ارتباط عبارت است از فرایند انتقال پیام  از سوی فرستنده به گیرنده مشروط بر آنکه محتوای از فرستنده به گیرنده منتقل شود و یا بلعکس . با توجه به تعریف ارایه شده فوق می توان گفت که ارتباط نوعی فرایند است ، دیگر آنکه برای برقراری ارتباط حد اقل وجود عنصر فرستنده و گیرنده و پیام الزامی است و سر انجام شرطی است که در ضمن تعریف نهفته است این شرط خاطر نشان می سازد که چنانچه پیام مورد نظر از فرستنده به گیرنده منتقل شده و عکس العملهای گیرنده به فرستنده پیام مورد نظر منعکس نشود اصولاً ارتباطی بر قرار نشده است .

حال با توجه به این که بنا به تعریف عده ای بهترین معلم را بهترین بر قرار کننده ارتباط می داند  بسیار روشن است که اگر معلم(فرستنده پیام ) نتواند پیام خود را (محتوای درسی )  را به فراگیر منتقل کرده و بازخورد لازم را از او دریافت کند اصولاً ارتباطی رخ نداده است بنابراین بر اساس تعریف  فوق مدیران ،معلمان و مربیان اید هر چه بیشتر از توانمندی ایجاد ارتباط مناسب با دانش آموزان بهره مند باشند  چرا که این امر می تواند یاد گیری موثر ، و عمیق و پایدار را بهمراه داغشته باشد . بطولر کلی هر فرد در سازمان در انجام وظایفش زمانی موثر و پایدار است که ارتباط را فرایندی بداند که به واسطه آن انسان ها تلاش کنند  احساسات و ایده هایشان را بیان کنند و همین طور احساسات و ایده های یکدیگر را درک نمایند در نظام مدرسه ای مدیران در ایجاد جو مطلوب برای بر قراری ارتباطات نقش حساس و تعیین کننده ای دارند .ارتباط در جوی که مشارکت و تصمیم گیری ها و رهبری مبتنی بر تفاهم حاکم است رشد و توسعه پیدا می کند . مدیران با گوش فرا دادن به مربیان و معلمان باید در برقراری ارتباط همه جانبه و آرامش فکری و روانی آنان بکوشند . بطور کلی توجه به عامل انسانی در ارتباطات می تواند  بسیاری از نقایص و مشکلات ارتباطات رسمی در سازمان ها را کاهش داده یا مرتفع سازد .

ب: ارتباط مؤثر : در هر سازمانی ارتباط مطلوب زمانی تحقق می یابد که اثر بخش باشد و ارتباط زمانی اثر بخش می شود که اعضا و بویژه  مدیران سازمان در انجام وظایفشان مؤثر و موفق باشند و ارتباط را فرایندی بدانند که به وسیله آن همه تلاش می کنند احساسات  و ایده هایشان را بیان نموده و متقابلا ً آنها را درک نمایند برای تحقق ارتباط مؤثر باید موانع و عواملی چون احساس بر تری ، عقده ، حقارت ، ترس ، اضطراب و سلطه جویی را حذف و بر وجود عواملی چون صداقت ، رضا مندی ، لحاظ ارزش ها و اهداف مشترک ، پذیرش وجود تنوع عقاید و احساسات با ارزش تاکید نمود . اگر ارتباطات مؤثر باشند توافق ها درک می شوند  . و درک توافق ها موجب نزدیکی بیشتر آنان  می شود و نیز عوامل موجد اختلاف ها روشن می شوند . افراد کم و بیش برای یک دیگر ارزش قایل می شوند و اظهارات خصوصی و عمومی و هنجار های رسمی و غیر رسمی  به یکدیگر شباهت بیشتری پیدا  می کنند طبیعی است اگر مدیران تفاهم بدون اجباررا اساس تصمیم گیریهای خودشان قرار دهند و از اختیارات رسمی و غیر رسمی خود به گونه ای استفاده کنند   که شکوفایی توانایی انسان را در سازمان تهسیل نمایند این امر آسان تر متحقق می شود  .

1-    ب: موانع ارتباط مؤثر : مواد زیر را می توان در موانع ارتباط مؤثر بر شمود  1- استفاده از مفاهیمی که دارای معانی  متعدد هستند و اختلاف برداشت ها از آنها 2- اختلاف ارزشها در گروه 3- تاکید بر مقام و اختیار  4- احساس برتری در ارضاء عقده حقارت 5- عدم پذیرش یا توجه نسبت به اختلاف نظرات ارزش ها، احساسات یا اهداف پیام 6- تحمیل ایده یا اصرار در متقاید کردن دیگران  به عقاید خویش 7- تصمیم گیری بر اساس رای اکثریت نه جلب رضایت و تفاهم همه

 

 

2-    ب: عوامل مؤثر در تحقق ارتباط مؤ ثر : برای بهبودمهارت های  ارتباطی در یک سازمان مانند مدرسه رعایت موارد زیر می تواند مؤ ثر باشد 1- تعیین هدف : مدیران در مرحله اول بایستی ایده پیشنهادی را با گروه های مختلف  در مدرسه در میان بگذارند تا هدف از طرح ایده مشخص گردد تبادل اطلاعات و بحث و برسی در مورد خط و مشها و دستور العمل ها تعیین حدود  وظایف معلمان و سایر کارکنان ترغیب گرو ها و افراد در جهت مشارکت و همکاری و عقلانی تر کردن  ایده ها یا برنامه های جدید همگی باعث روشن تر شدن ایده ها و اهداف می شوند و نتایج بهتری به بار خواهند آورد 2- شناخت کافی در مورد در یافت کنندگان اطلاعات  و تعابیر و معانی که افراد به اطلاعات دریافتی نسبت می دهند تا حدود زیادی ناشی از خصوصیات شخصی آنهاست بهمین جهت قبل از این که اطلاعات را منتقل کنند  بایستی تا حد امکان تعابیر نا درست گیرنده را به حد اقل برساند و باید موانع و تفاوت ها ی اقتصادی و اجتماعی ، نژادی و قومی ،وسیله و چگونگی اطلاعات را در رابطه با گروهای گیرنده پیام مد نظر داشته باشد .

3-    مناسب سازی اطلاعات : باید به نحوی باشند یا بیان شوند که با خصوصیات روانی و فکری گیرنده تطابق و سارگاری داشته باشند . لذا بیان صریح و ساده اطلاعات بدون استفاده از اصطلاحات غیر متداول توصیه می گردد 4- مناسب بودن وسیله انتقال اطلاعات : پیامی را می توان شفاهی یا کتبی و یا از طریق رسانه های گوناگون منتقل کرد . اطلاع از دریافت توسط گروه ها یا افراد مورد نظر ، به حد اقل رساندن سوء تعبیر معانی از اطلاعات واصله و به حد اکثر رساندن باز خورد ها و امکان ارزیابی آنها از عوامل مهم در تعیین وسیله و کانال انتقال محسوب می شود 5- ایجاد علاقه مشترک : اثر بخشی ارتباطات بستگی به پذیرش اطلاعات از سوی گیرنده دارد  برای اینکه ا ین مهم تحقق باید پیام ها بایستی در ارتباط با انگیزه ها  و نیاز های گیرنده باشد 6- وقت شناسی : باید بهترین فرصت را برای ارسال پیام انتخاب نمود تا دارای بیشترین توان گیرندگی باشد و بتواند توجه آنها را جلب نماید 7- مناسب بودن حجم پیام : از آنجا که کانالهای ارتباطی همواره در حال انتقال پیام های شفاهی یا کتبی می باشند  این امکان وجود دارد که حجم زیاد اطلاعات باعث شود که گیرنده  به اطلاعات جدید بی توجه یا کم توجه شوند و یا وقت مطالعه و فهمیدن مطلوب آنها را نداشته باشد با بزرگتر یا پیچیده تر شدن  مدارس و امئرات آن و همچنین افزایش روز افزون اطلاعات این نگرانی را به وجود می آید که حجم اطلاعات ناشی از جریانات و  دستور العمل ها ،اطلاعیه ها و غیره به قدری زیاد شود که دریافت ،بررسی بکار گیری اطلاعات که بعضاً بیهوده بوده و اثر کمی در عمل کرد وظایف  آموزشی دارند که حجم سرستم آور اطلاعات مهم آموزش و  پرورشی را بهمراه داشته باشند 8- باز خورد : در نظر گرفتن باز خورد به عنوان معیار سنجش نتایج ،باز خورد رامی توان مهمترین عامل در بهبود ارتباطات  بر شمورد برای اینکه کمیت و کیفیت باز خورد افزایش یابد پیام رسان باید گیرندگان پیام را به بیان آزادانه نظرات و حتی انتقاد از خود تشویق کند . مطرح کردن سوالاتی در حین سخرانی با گفتوگو ،اختصاص مدت زمان لازم برای پاسخ گوئی به سوالات و رفع ابهامات ،استفاده از پرسش نامه ها و مشاهدات رفتار از جمله روشهای هستند که می توانند ارزیابی عکس العمل  گیرندگان اطلاعات را بهمراه آورند .

فصل دوم

روابط انسانی در سازمانهای آموزشی

انسان موجودی اجتماعی است و اجتماعی بودن او محصول ارتباط با دیگران است  . هر فرد در محیط زندگی اش ،کارش ، تفریحش ، عبادتش ، نیاز مند به برقراری روابط با دیگران است از میان همه عوامل شادی و سعادت آفرین شاید بدون گذافه گویی ،بر قراری رابطه انسانی مطلوب  عمده ترین عوامل خوش بختی و موفقیت هر کس در زندگی است به طوری که همه انسانها به داشتن توانایی بر قراری ارتباط با سایر انسانها نیاز دارند  این توانایی را اصطلاحاً  مدیریت برقراری روابط انسانی می نامند  اهمیت و حساسیت ایجاد روابط انسانی  آنرا به عنوان یک دانش مطرح می سازد . هر چند باید علاوه بر دانش آنرا هنر و مهارت دانست . ایجاد روابط انسانی به ظرافتها و شیوه های خاصی نیاز دارد که علاوه بر دانش و هنر ، مهارت های ویژه ای را در شرایط زمانی و مکانی خاص می طلبد . علی رغم نیاز به مدیریت روابط انسانی در همه برخورد های آدمی ، اهمیت نیاز به ویژه در سازمان های اداری آن گونه که باید درک نشده است اهمیت مقوله روابط انسانی به گونه ای است که بسیاری از صاحب نظران علم مدیریت ف مدیریت را علم ،هنر یا فن برقراری روابط با انسانهای داخل ساز مان تعریف کرده اند . در یکی دو دهه اخیر برخی از علمای علم مدیریت روابط انسانی را مترادف رفتار سازمانی قلمداد کرده اند ولی حقیقت آن است که رفتار سازمانی به مطالعه   رفتار در حالت واقعی و همان گونه که در سازمان رخ می دهد می پردازد  و دلایل موجد آنرا توضیح می دهند ولی روابط انسانی چیزی فرا تر از رفتار سازمانی است . روابط انسانی از یک باز ارزشی و انسانی برخوردار است و درباره درستی و یا نادرستی رفتار ها و روابط به ارزشیابی ، نقادی و قضاوت می پردازد . روابط انسانی مفهومی وسیع دارد و هر نوع تجاری ، اجتماعی ،حکومتی ، فرهنگی و آموزشی بین افراد ، گروه ها و جوامع روابط انسانی نام دارد .

اما رفتار سازمانی  واژه بسیار محدود  و باریکی است که به  عنوان یک رشته علمی در پی درک ،توضیح  و پیش بینی  رفتار در محیط سازمان های رسمی است .  باید گفت که روابط انسانی رفتاری زمانی را در بر می گیرد ولی رفتار سازمانی الزاماً روابط انسانی را تحت پوشش قرار نمی دهد . پس این دو مفهوم مکمل یک دیگرند و نباید آنها را د دو جهت متفاوت به حساب آورد .

ضرورت برقراری روابط انسانی در آموزشگاه    

چنانکه  بیان گردید فقدان آگاهی از شیوه های صحیح برقراری  ارتباط سبب می شود که انسان ها در محیط های مختلف یکدیگر را به درستی درک ننمایند و این خود عامل اصلی بروز اختلاف  در بین آنان می گردد . چنانکه برخی صاحب نظران معتقدند تمامی مشکلات جهانی بدلیل ناتوانی انسان ها در ایجاد ارتباط با یک دیگر است . بررسی وضعیت موجود از نظر مدیریتی در مدارس ما نشان می دهد  که ملاک های عمده مدیریت در برخورد با مسائل و مشکلات «باید های »اداری است . یعنی در روابط انسانی  و رعایت جوانب انسانی کار و بطور کلی ایجاد محیط آموزشی کاستی های زیادی وجود  دارد به عبارتی دیگر می توان گفت مدیران آموزشگاه ها غالباً  گرفتار مسائل جزئی اداری هستند و فرصت پرداخت به امر اصلی یعنی آموزش و پرورش و جوانب حساس و پیچیده آن را ندارند . از این رو سرمایه گذاری در راستای مساعد ساختن محیط تربیتی و ایجاد شرایطی که معلم را به کار خود دل گرم کند و طراحی و اجرای برنامه های مناسب جهت حل مشکلات مربوط به آنان امری اساسی است . به عقیده صاحب نظران مشکلات حاد معلمان در محیط کار اثر سوئی بر کیفیت آموزشی در مدارس کشور می گذارد زیرا حفط و نگهداری معلمان ، مستلزم ایجاد شرایط مطلوبی است  که به عمل کرد رضایت بخش معلمان منتهی می گردد . به هر حال ،مدیران از این مسئله    غافل هستند که غالباً رفتار را افراد و گروهایی مورد ارز یابی قرار می دهند  و از جمله کسانی که مستقیما ً با مدیران سر و کار دارند معلمان هستند .

فرایند برقراری ، حفظ و گسترش رابطه قرار ، پویا و دو جانبه بین اعضای سازمانهای آموزشی که با تأمین نیاز ها ی منطقی و روانی فرد و گروه سبب تفاهم ، احساس رضایت و سود مندی متقابل و بوجود آمدن زمینه های انگیزش ،رشد و تحصیل در نیل به اهداف عالیه آموزش و پرورش می شود . بنا بر تعریف فوق بر مدیریت مدرسه و بعنوان مسئول آن فرض است که اگر در محیط کاری بین او و همکارانش یا او و دانش آموزانش یا بین همکاران و دانش آموزان رابطه دو جانبه زنده و با هدف سازندگی وجود ندارد این رابطه را به وجود آورد و یا این که میزان ارتباط محدودیت است آنرا توسعه بخشد . در عین حال این رابطه باید برای طرفین قابل استفاده و سود بخش باشد ، رابطه انسانی مطلوب منجر به تأمین نیاز های اجتماعی و روانی طرفین می شود . روابط انسانی در مدرسه موجب زمینه های  انگیزش و رشد را در سایر عوامل انسانی آن ایجاد و تقویت می نماید و تمام این حالات زمینه ساز بهبود و ارتقای روحیه افراد می گردند که خود میل به کار و تلاش در بین معلمان و دانش آموزان را افزایش می دهند و نهایتاً منجر به پرورش حسن مسئولیت پذیری ، مشارکت و فعالیت پمره بخش فرد در راه انجام وظایف محوله می گردد . روابط انسانی در مدرسه صرفاً ارتبا ط ظاهری در محیط آموزشی نیست . روابط انسانی دوست داشتن  واقعی انسانها ست . و فراتر از ارتباطات مادی و جسمی است . معلمان ، دانش اموزان و حتی اولیاء دانش آموزان در زندگی فردی و اجتماعی خویش  با مشکلاتی  روبرو می شوند که ممکن است تا حدودی زندگی شغلی و تحصیلی آنها را مختل نماید . گاهی اوقات با اندکی ملاحظه و توجه  می تواند مشکل  دانش آموز یا معلم را حل نمود . چه بسا مدیرانی که در این شرایط توقعات و خواسته ها ی بیشتری را مطرح می کنند و حتی فرد را به بی کفایتی و کوتاهی متهم  می کنند اینان به جای بررسی مشکل و و ارائه راه حل مناسب خود فرد را محکوم می نماید  و بر مشکلات او می افزاید . ذکر این نکته مهم و ضروری است که هدف روابط انسانی این که  ضمن ارضای نیاز ها ی اعضاء سازمان ، اهداف سازمان نیز تحقق یابد یعنی برای آن که  سازمانی در دستیابی به اهدافش موفق شود باید به کارکنانش کمک کند که به نیاز های خود دست یابند  . تحقیقات نشان می دهد که وجود روابط انسانی در سازمان امکان تحقق اهداف  سازمان را تسهیل  می نماید .

مدیریت روابط انسانی در سازمانهای آموزشی :

امام علی (ع ) در فرمان تاریخی خود به مالک اشتر توصیه می نماید « ای مالک قلب خود را از مهربانی و گذشت به زیر دستان یا رعایا پر کن و به آنها لطف و عنایت داشته باشند »

دوست داشتن در مدیریت آموزشی معنای ژرف دارد  . اگر مدیری دانش آموزان را دوست نداشته باشد نمی تواند در آنها نفوز کند . کودکان از افراد بیگانه وغریبه گریزانند  و به آنچه خوش آیند و خوش منظر باشد روی می آورند .

کودکان به کسی می گرایند که آنها را دوست داشته باشند . و این دوستی هم جنبه ظاهری و هم جنبه باطنی دارد . رسول اکرم (ص)   می فرماید« احبق الصبیان ار حموهم»  یعنی کودکان را دوست بدارید وبا آنها رحم و مهربان باشید . هر مدیری باید از خویشتن بپرسد که آیا توان پذیرفتن دیگران را – آنچنان که هستند – دارند یا خیر ؟ آیا برای دیگران حق زیستن و اضهار نظر قایل است ؟ آیا می داند  که هر انسانی یک موجود منحصر به فرد است و از توانمندی های و استعداد های ویژه ای برخوردار است . اگر مدیر مدرسه ای نتواند معلمان ،دانش آموزان و کارکنان خود را آنگونه که هستند بپذیرد و خود وخواسته های و خصوصیات شخصی خود را محور مقایسه و پذیرش آنان قرار دهد هرگز نمی تواند با دیگران رابطه مستمر و سود مندی بر قرار کند  . مدیر مدرسه باید پیش از همه ،عوامل انسانی موجود را بشناسد ، مدرسه سازمان یا نهاد انسان پروری  است که باید آنقدر مجهز و مهیا باشد که بتواند هر نوع استعدادی رادر خود پرورش دهد . شرط آماده سازی محیط آموزشی ، شناخت دقیق ویژگی های رشدی ، شناختی و رفتاری دانش آموزان است . مدیرآموزشی مطلوب  نیازهای مشترک  مراحل مختلف زندگی انسان و مخصوصا ً مرحله  مقطع تحصیلی  تحت مدیریت خود و استعداد های خاص افراد را می شناسد . و از طرف دیگر وسایل ، امکانات و لوازم تأمین ، شکل گیری و شکوفایی  آنها را فراهم می سازد . نقش  مدیر آموزشی بسیار حساس م هم و چشمگیر است . اوست که کلیه مسئو لیتها و به چرخش در آوردن ،نظام مدرسه را بر دوش دارد . و موفقیت و شکست دستگاه آموزش و پرورش منوط به شایستگی اوست  وظیفه مدیریت در مدارس  بسیار سنگین تر و محسوس تر از سایر سازمان ها می باشد چرا که در فرایند عملیات مدرسه ،انسان نقش عمده و چشم گیری دارد . او موظف است که در میان معلمان محیط دوستی ، صمیمی ، و همکاری ایجاد نماید . و در عینی حال باید تلاش  نماید که روابط و رفتار آنان را به سمت حل مسایل آموزش و پرورش هدایت نماید . و از این طریق نسبت به برقراری تبادل افکار عمومی  و تخصصی  در مدرسه اقدام نماید .

مدرسه یک سازمان به تمام معنا انسانی است و تمام ابعاد وجودی آن از انسان و با انسان و برای انسان است  و بهمین خاطر می توان گفت مدیریت آموزش یعنی مهارت در روابط انسانی . و از اینرو مدیران مدارس باید به ارزش شخصیت هر فرد در مدرسه ایمان عمیق داشته باشند و صمیمانه در پرورش استعداد ها باقوه هر فرد کوشش لازم را به عمل در آورند ، چنین ایمانی وسیله به وجود آمدن محیطی خواهد شد که در آن همگان پرورش می یابند و رشد می کنند  او باید معتقد باشد که هر معلم ،مربی و یا دانش آموز یدارای ارزشی است و می تواند منشأ خدماتی در مدرسه گردد . اگر در خدمت فردی قصور شود به علت ناتوانی مدیریت است   . اعتقاد به ارزش دیگران جهت ایجاد محیطی که در آن هر فرد به شخصیت دیگران احترام بگذارد ،لازم و ضروری است . اگر مدیری به توانایی های بالقوه افراد ایمان داشته باشد ، کوشش های رهبری او سبب پرورش و رشد شغل آنان خواهد شد . زیرا اشخاص مایل اند که بر حسب توقعی که دیگران از آنها دارند رفتار نمایند . مدیر مدرسه با اعتقاد به ارزش فردی معلمان و قدر شناسی از آنان موجب ایجاد محیط مطلوبتر و نهایتاً توفیق بیشتری می گردد .

 

اهداف روابط انسانی در مدیریت آموزشی :

در توجه به روابط انسانی در واحد های آموزشی دو هدف عمده و اساسی مورد نظر است :

الف : حفظ حرمت و شان مقام انسانی در محیط کار

ب: افزایش بهره وری سازمان از طریق استفاده اصولی و بهتر از منابع انسانی

نوع نگاه به انسان در دیدگاه های مختلف متفاوت است اسلام انسان را بالفطره پاک ، مایل به خیر و دمیده شده به وسیله روح خدایی می داند . این نگرش آدمی را به عنوان  اشرف مخلوقات  ، خلیفه خدا بر روی زمین به حساب می آورد و جمیع مخلوقات را در خدمت او می داند . مدیر مدرسه باید بداند که دانش آموز ،مربی یا معلم کرامت دارد  و باید با رعایت جنبه انسانی  زمینه های رشد آنها را فراهم نماید . مدیر آموزشگاه باید بداند که حفظ کرامت افراد موجب انگیزش و ارتقاء روحی آنان و نهایتاً بهره دهی بیشتر می گردد که ماحصلش افزایش بهره بری سازمان می باشد .

 

شاخص های روابط انسانی مطلوب در سازمانهای آموزشی :

1-درک توانمندی ها ،استعداد ها ، علایق ، نیازها و مشکلات فراگیران:

همه معلمان و، دانش آموزان و حتی اولیا ء به عنوان انسان دارای نیاز های هستند که سلامت آنها به تأمین آنها بستگی دارد . انگیزه و میل به انجام کار و مسئولیت پذیری انسانها با نیازهای آنها رابطه مستقیم دارد . هر میزان هم خوانی بین نیازها ی فرد و کار او بیشتر باشد تحرک او بیشتر خواهد بود . مدیر مدرسه باید تلاش نماید تا بر توانمندی ها واستعداد ها و همینطور  نیاز های افراد زیر مجموعه اش آگاه گردد . و سعی به در فعلیت در آوردن توانمندی های بالقوه و تأمین نیاز های آنان موجبات نزدیک شدن به تحقق اهداف آموزش و پرورش  را فراهم می سازد . مشکلات دانش آموزان  ریشه های مختلف فردی ، خانوادگی ، اجتماعی ،روانی ،فرهنگی ،جسمی یا ترکیب ی از برخی از آنها دارد . مدیر باید با کمک مشاوران و معلمان  و اولیاء ریشه های مشکل را درک کند و سپس به حل مشکل آنان اقدام نماید بویژه آن که شناخت مشکل دانش آموزی که سن و تجربه کمتری دارند مشکل تر از با افراد با تجربه است .

 

 

 

 

 

2-پذیرش تفاوت های فردی :

سازمان آموزش مکان شکوفایی و پرورش  استعداد هایدانش آموزان است . اگر چه بیشت آموزش ها به صورت گروهی انجام می پذیرد اما تعلیم و تربیت  امروز به سوی آموزش فردی پیش می رود . کلاس های درسی مدارس مو قعی اثر بخش و کارای دارد که برنامه های مناسبی برای یکایک افراد با توجه به استعداد هر یک از آنها پیش بینی و اجرا ء شود برای نیل به این مقصود نقش مدیر بسیار حساس است . مدیر آموزش باید هر فرد را به عنوان یک موجود مستقل و منحصر به فرد بپذیرد . هر چه مدیر توانایی بیشتری در پذیرش تفاوت های فردی داشته باشد در حقیقت توانایی بیشتری به برقراری روابط انسانی دارد .

 

3  -دوست داشتن دیگران :

یکی از موضوعات بسیار حساس در همه مدیریت ها و بویژه مدیریت آموزشی مسله توان با مهارت دوست داشتن افراد زیر مجموعه   است . اصولاً کسی نگرش مثبتی نسبت به انسان ها در کل و نیرو هایی که  با آنها کار می کند نداشته باشد مدیر خوبی نخواهد بود . همان گونه که رمز موفقیت  در مدریت موفق شدن در کار کردن با انسانهاست ،رمز پیروزی در کارها با انسان ها نیز دوست داشتن همکاران و  انسانها ی است که کار توسط آنان انجام می گیرد . مدیر باید نسبت به همکاران خود علاقه و خیر خواهی داشته باشد . و آنها را از صمیم قلب دوست داشته باشد . تا زمانی که ما کسی را به دلایلی دو.ست نداشته باشیم نمی توانیم با او رابطه حسنه بر قرار کنیم  سنگ زیر بنای دوست داشتن دیگران ارزش قائل شدن برای آنهاست . اگر مدیری به انسانها ی زیر دست و همکاران خود چون افرادی ناتوان ، بی کفایت و یا فاقد توان بنگرد ، هیچ دلیلی برای دوست داشتن و احترام به آنها پیدا نمی کند در محیط آموزشی اگر مدیر  فراگیران  را دوست نداشته باشد نمی تواند در آنها تآثیری بگذارند و البته باید به آنان بفهماند که دوستشان دارد .

4-خوب گوش دادن و پذیرفتن افراد :

خوب گوش دادن و خوب شنیدن از مهم ترین عوامل ارتباط و بر قراری روابط انسانی است . بسیاری از مشکلات سازمان ها و عصبانیت ها با خوب گوش دادن به درد و دل ها و مشکلات افراد حل می شود مدیری که توانایی تحمل دیگران را نداشته باشد و نتواند با بردباری به حرف های همکاران و دانش آموزان گوش دهد ،در بر قراری ارتباط موفق نخواهد بود . شاید بسیاری از افسردگی ها ، عقده های حقارت و خود نمایی ها با خوب گوش کردن کاهش یا بهبود می یابد .

 

 

5-برقراری بهداشت روانی در محیط آموزشی :

هر محیط آموزشی دارای  جوی است که ممکن است آن محیط را سرد،خشک، غیر قابل اعتماد ،ترس آور ، و یا گرم ، صمیمی ، قابل انعطاف ، قابل اعتماد و حمایت کننده تر سازد . هر چه جو سازمان  مثبت تر باشد،برقراری روابط انسانی آسان تر خواهد بود . بالعکس ،جو های بسته ، ترس آور و یا منفی سبب بی اعتمادی ، ترس ، دوری و نفرت افراد از هم می گردد ،محیط مناسب رشد ، محیطی است که فرد به طور آگاهانه و با آزادی نسبی بتواند راه خود را انتخاب کند و مسئو لیت های ناشی از انتخاب خود را بپذیرد . مدیریت و رهبری آموزشی مدیران و معلمان تأثیر فراوانی بر محیط آموزشی دارند . محیط های که با همکاری ،احساسات گرم و مثبت ، اعتماد متقابل ، دادن مسولیت و اختیار تصمیم گیری اداره می شود از بهداشت روانی بهتری برخوردارند  و در مقابل  روش های خود کامه و مستبد که همراه با تهدید ، ترس و اجبار باشد به بهداشت روانی دانش آموزان و کارکنان آسیب می رساند . در حقیقت بهداشت روانی حالت ویژهای از روان است که سبب رشد و کمال شخصیت افراد در سازمان می شود . درز حقیقت بهداشت روانی حاصل مساعد بودن زمینه ها و شرایط برای زیست و رشد فرد در سازمان یا جامعه است .

 

راهکارهای پیشنهادی برای ایجاد رابطه موثر انسانی به مدیران :

مدیر آموزشگاه برای ایجاد رابطه ای اثر بخش با همکاران و دانش آموزان ضمن تحصیل دانش و کسب مهارت های مربوط به ایجاد روابط گروهی و میان فردی باید به چند وجه توجه کافی نماید و بر پایه آنها نسبت به ایجاد ارتباط اقدام کند  از جمله توجه به عواملی نیز گشودگی عاطفی و فکری ، برد باری و شکیبایی در برخورد با آرا ها و تفکرات دیگران  گوش دادن فعال و موثر  به منظور دریافت نقطه نظرهای طرف مقابل ،به کار گیری رفتار حمایت گرانه و ایجاد جوّ مبتنی وبر صداقت و صمیمیت ، نشان دادن همدلی و همدردی و داشتن نگرش مثبت به افراد و اعتقادات آنها و طرز بر خورد بی طرفانه . منصفانه ، روشهایی است که می تواند غنای جو تفاهم و اعتماد و افزایش اثر بخشی ارطباتاط مدیران بار افراد و اعضای سازمان به صورتی مؤثر کمک کند . بنابراین آنچه باعث تقویت ارتباط فردی و مدیریتی خواهد شد عبارت است از :

1-کسب هر چه بیشتر دانسته ها ، اطلاعات و مهارت های مربوط به ایجاد روابط انسانی اثر بخش

2-مدیر باید بیشتر گوش شنوا داشته باشد تا زبان گویا . به طوری که ظرافت های لازم در زمینه صمیمانه گوش کردن  را کسب نماید .

3-تلاش در جهت درک دلایل صریح و ضمنی رفتار دیگران در بر خورد با آنها

4-علاوه بر دریافت محتوا ی اصلی پیام ها ، باید سعی نماید که نکات عاطفی و احساسی و ضمنی پیام ها را نیز  دریافت نماید .

5-مدیر باید از نقش اساسی خودش در مدرسه و تأثیر آن بر رفتار و عمل کرد دیگران آگاه باشد .

6-مدیر باید سعی نماید با اختیارات خود در جهت تحقق هدفهای مدرسه استفاده نماید .

7- از الگو های مناسب ارتباطی در موقعیت های مقتضی استفاده نماید

8-مدیر باید از ارتباطات غیر کلامی برای بهبود ارتباطات کلامی در موقعیت های مناسب استفاده نماید .

9- مدیر باید موانع ارتباطات مناسب  را بشناسد و برای رفع یا تقلیل موانع اقدام کند .

10- مدیر باید تلاش نماید که با کارکنان ارتباطی دو جانبه مبتنی بر روابط انسانی ایجاد نماید .

11- مدیر در محیط آموزشی باید زمینه های شور و تبادل نظر را برای دانش آموزان  و کارکنان ایجاد نماید .

12- مدیر باید از به وجود آمدن محیط خشک و سرد در سازمانهای آموزشی جلوگیری نماید  تا با آرامش خاطر به انجام کار و وظیفه و رسالتی که به عهده دارند مشغول شوند .   

                                                         

 

 

                                                                                                              والسلام